kingkong

Năm TUẤT, kể GIAI THOẠI về CHÓ, By Trương Quang

Rate this Entry
Năm TUẤT, kể GIAI THOẠI về CHÓ
Trương Quang

Những nước Đông phương như Việt-nam, Trung-hoa, Đài-loan, Nhật-bản, Nam & Bắc Triều-tiên.. vẫn tiếp tục dùng Âm lịch (căn cứ vào Mặt trăng) song song với Dương lịch (căn cứ vào mặt trời, nay được xem là lịch quốc tế). Gọi tên năm 2018 là theo dương lịch, tức là năm Mậu tuất theo âm lịch.
Chữ Mậu là can thứ 5 (trong 10 thiên can là Giáp ,ất, bính, đinh , mậu, kỷ, canh , tân, nhâm, quí). Ghép với chữ Tuất là chi thứ 11 (trong 12 địa chi là Tư, sửu, dần, mẹo, th́n, tỵ, ngọ, mùi, thân, dậu, tuất, hợi). Cứ tuần tự ghép một thiên can với một địa chi đặt tên cho năm, như năm qua là Đinh-Dậu, năm nay là Mậu-Tuất, năm tới sẽ là Kỷ-Hợi). Như vậy, ghép tên đủ hết 60 năm là trọn một chu kỳ (có tên Lục thập Hoa Giáp), tiếp tục một chu kỳ mới tuần tự theo đúng tên năm của các chu kỳ trước.

Tên ngày theo âm lịch cũng theo cách tính của năm âm lịch. Đơn cử như ngày tết Nguyên đán (mồng một tháng giêng năm Mậu tuất) là ngày Kỷ-măo, Mồng hai tết là Canh th́n {dương lịch là ngày 16,17 February năm 2018}. Theo âm lịch, một ngày và đêm có 12 giờ, cũng được gọi tên theo 12 địa chi bắt đầu là giờ Tư lúc nửa đêm tính đến giờ Hợi là giáp nửa đêm hôm sau. Nếu đối chiếu với giờ quốc tế th́ 1 giờ âm lịch bằng 2 giờ dương lịch ( nên giờ Tuất là 7 giờ Pm đến 9 giờ Pm). Tên ngày và giờ chỉ c̣n đắc dụng trong lư số, tử vi, huyền học và bói toán. Người xưa c̣n phân chia :" Đêm năm canh, Ngày sáu khắc" ta không nên nhớ làm ǵ!, có chăng nên phân biệt giờ và canh qua mấy câu: " Nửa đêm giờ tư canh ba. Ông bà thức dậy lấy gà chọi nhau...." ( tôi đă quên, xin người đọc nhớ tiếp).

Giai thoại 1) TRÊN CŨNG CHÓ, DƯỚI CŨNG CHÓ:

Dưới triều vua Khải-Định, khi thực dân Pháp can dự quá nhiều vào Triều đ́nh nhà Nguyễn vượt quá ranh giới của quyền Bảo-hộ theo ḥa ước Patenôtre năm 1884, là dịp tốt cho mấy triều thần bưng bợ Pháp dành thế thượng phong chốn quan trường. Tất nhiên những trung thần ở thế yếu, nhà vua bèn cho nghỉ hưu sớm. Trước khi giă từ kinh thành, một vị quan bị băi chức bèn tổ chức một bữa tiệc mời cả quan lớn quan nhỏ, ngồi mâm trên mâm dưới theo thứ bậc. Bữa tiệc thịnh soạn do đầu bếp chuyên nghiệp nấu cầy tơ. Trong lúc hào hứng rượu vào lời ra, một quan lớn ở mâm trên ngỏ lời khen ngợi gia chủ:
--Thực phẩm rất ngon, chẳng biết quan bác cho dùng thịt ǵ mà khoái khẩu thế nầy?
Vị quan chủ gia liền vung tay chỉ vào mâm trên mâm dưới và trả lời:
-- Bẩm cụ, trên cũng chó dưới cũng chó cả đấy!
Thực khách thừa hiểu chủ gia chỉ ḿnh là CHÓ, nhưng đành nuốt giận, cúi đầu.

Giai thoại 2) GIAI CẨU, THẦN TẨU

Chuyện xảy ra lúc Cao bá Quát giữ chức Hành-tẩu bộ Lễ dưới triều vua Tự-Đức. Một hôm , sau buồi thiết triều, có 2 vị quan không rơ hiềm khích nhau việc ǵ, đă xỉ vả nhau rồi đánh nhau. Vua Tự-Đức gọi Cao bá Quát đến hỏi xem việc ǵ mà đă xảy đến như thế? Cao bá Quát tâu rằng:
" Bất tri ư hà! Bỉ viết cẩu, thử viết cẩu. Bỉ thử giai cẩu, nhiên sinh đấu ẩu. Thần kiến thế nguy, thần tẩu"
Dịch nghĩa: Không biết ư sao! anh nầy bảo đồ chó, anh kia cũng chửi đồ chó. Hai người đều là chó, nên xảy đến đánh cắn nhau. Bề tôi nầy thấy thế nguy, nên bề tôi bỏ chạy.

Giai thoại 3) MIỆNG NGƯỜI GIẾT CHÓ: {Trích Quốc văn giáo khoa thư, lớp Sơ đẳng}.
Một người cưỡi ngựa đến làng kia, có con chó đang ngủ giữa đường bỗng giật ḿnh thức dậy đuổi theo con ngựa sủa cắn măi, làm cho con ngựa sợ chạy lồng lên. Người cưỡi ngựa tức giận vô cùng, muốn giết ngay con chó mới bảo rằng; "Tao mà có súng th́ tao cho mày một phát lả hết cắn; nhưng mà tao đă có cách làm cho mày chết".
Nói xong, người kia chạy đến giữa làng, kêu to lên rằng " CHÓ DẠI ! CHÓ DẠI". Những người chung quanh nghe tiếng kêu chó dại liền vác gậy vác xẻng ra đuổi đánh chết con chó
Gớm thay cho lời nói của người ta có khi lợi hại hơn đồ binh khí.

Giai thoại 4) CHÓ TỰ BIỆN HỘ trong "Lục súc tranh công".

Một nhà thơ dấu tên ở thế kỷ 18 để lại cho đời tác phẩm LỤC SÚC TRANH CÔNG viết về 6 con gia súc kể công lao của ḿnh giúp chủ và chỉ trích những gia súc khác. Chó (tự xưng là muông) bị trâu chê bai, nên chó tự biện hộ, đồng thời phản biện với trâu như sau:

....Muông nghe nói, giận đau phế phổi,
Liền chạy ra sủa mắng vang tai:
Trời đă sinh "các hữu kỳ tài":
Lớn việc nặng, bé th́ việc nhẹ.
Bởi v́ đó lớn vai lớn vế
Th́ chuyên lo nông bổn cày bừa.
Vốn như đây ốm yếu chân tay,
Cũng hết sức gia trung xem xét.
Trách sao khéo thổi lông t́m vết.
Giận thày-lay vạch lá t́m sâu!
Ai ai đều thủ phận như nhau,
Khăng khăng cũng một ḷng pḥ chủ.
Kẻ đầu kia, người th́ việc nọ.
Đứa coi ngoài, có đứa coi trong.
Đêm năm canh con mắt như chong,
Đứa đạo tặc nép oai khủng động.
Ngày sáu khắc lỗ tai hằng trống,
Đứa gian tham thấy bóng cũng kinh
Anh trâu sao chẳng biết thương t́nh,

Nỡ lại ra lời sanh nạnh.
Ăn th́ ăn cơm thừa canh cặn,
C̣n lắm khi môn sượng khoai sùng.
Tới bữa ăn chẳng luận ít nhiều
Có cũng rằng, không cũng chớ.
Trâu rằng trâu ăn rơm với cỏ,
Mà c̣n có một thằng chăn
Tốn áo quần cùng tốn cơm ăn
Nỗi lại tới gạo tiền đằng khác.
Tính chất lót một năm hai đạc
Về thằng chăn đă hết một trâu.
Cũng mạnh cày mạnh kéo nên giàu,
Hăy cho nhẹm ḿnh trâu là quí.
Vốn như đây gia tài ủy kư
Mà chủ không tốn kém đồng nào.

Nếu không muông coi trước giữ sau,
Th́ của ấy về tay kẻ trộm.
Trâu biết nói, trâu không biết xét.
Suy ḿnh muông công nghiệp đă dày.
Khi sống th́ ǵn giữ cơi đời,
Khi thác xuống giữ cầu âm giới;
Người có phước, muông đưa qua khỏi,
Ai vô nhơn qua chẳng đặng đâu!.
Chủ có ḷng suy trước xét sau,
Khi lâm tử gạo tiền tống táng.
Chủ đă có công dày ngăi rộng.
Muông dễ không tiếp rước đăi đưa....

Trích đoạn trên về con chó được nhân cách hóa để trần t́nh việc bảo vệ cơ nghiệp cho chủ, cũng sánh ngang với con trâu to xác sản xuất ra lúa khoai cho chủ . "Các hữu kỳ tài" được xem là một giai thoại về Lục súc tranh công.

Giai thoại 5) Từ CON CHÓ của PALOW đến CON CHÓ LAIKA .

Ông Palow (1849 - 1936) là nhà Sinh-vật-học nước Nga khai triễn THUYẾT PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN (Conditioned Reflex). Năm 1903, ông Palow làm thí nghiệm rung chuông mỗi khi gọi con chó đến ăn thức ăn đặt trong cái dĩa. Đến một hôm ông rung chuông, chó chạy đến dúi mơm vào dĩa thức ăn trống trơn, nước miếng vẫn chảy ṛng ṛng xuống dĩa không có thức ăn.
Ôn Palow cho rằng mọi sinh vật, kề cả con người trong hoàn cảnh nhất định đều có những phản xạ có điều kiện, không có ǵ là tâm linh.
Nên kể đến con chó LAIKA có quốc tịch Nga là PHI HÀNH GIA đầu tiên từ Địa cầu di vào Vũ trụ, khởi hành lúc 5:08 Am ngày 07 tháng 11 năm 1957. Chó Laika được tâp luyện có khả năng phản xạ và thích ứng trong không gian như một con người thực thụ.

Giai thoại 6) VỖ VAI ĐẠI NHÂN (thành chữ KHUYỂN là CHÓ):

Hán tự viết chữ ĐẠI (= Lớn) theo lối tượng h́nh như một người đứng dang rộng 2 chân, dang ngang hai tay. Chữ Đại có thêm 1 chấm trên vai trở thành chữ KHUYỂN (= Chó).
Trong buổi lao động sưu dịch, ông Cai Tổng đứng dạng chân, 2 tay dang ngang ra lệnh cho lao công hai bên rất ư hách dịch, làm gai mắt một viên Lư trưởng. Ông Lư bèn đến vổ vai ông Tổng với lời " chào Đại nhân". Mấy ông Hương lư rất tinh ư, họ đứng gần đó, kề vai nhau tủm-tỉm cười. Rồi ông Cai Tổng cũng hiểu ra rằng ông đứng dang tay dang chân như chữ Đại, ông Lư đặt tay lên vai như một dấu chấm hóa ông ra chữ Khuyển là chó. Biết là bị mắc lỡm, ông Cai Tổng sa sầm nét mặt, từ đó không c̣n dáng hách dịch nữa.
Cũng theo phép chiết tự chữ Hán th́ chữ Khuyển có 2 chữ Khẩu (là miệng, được viết tượng h́nh như cái miệng) ở 2 bên vai thành chữ Khốc (là Khóc lớn tiếng). V́ vậy người Tàu có mê tín dị đoan nên không nuôi 2 con chó trong một nhà v́ sợ phải KHỐC.

Giai thoại 7) ĐẠI ĐIỂM QUẦN THẦN:

Thủ-tướng Nguyễn văn Tâm tổ chức tiệc mừng Sinh nhật của ông dưới thời Quốc trưởng Bảo-Đại trong thập niên 1950 (thời kỳ gọi là État du Việt-nam, suốt cả Bắc Trung Nam đều nằm trong khối Liên-hiệp Pháp). Quà cáp, đối liễn chúc tụng rất nhiều, đáng kể nhất là có bức hoành-phi rất đẹp thêu 4 chữ ĐẠI ĐIỂM QUẦN THẦN được ông đắc ư, cho trưng bày vào chỗ trang trọng nhất trong tư dinh Thủ tướng. Chẳng bao lâu, có vị túc nho biết đến và nhận ra ư "chơi xỏ" của 4 chữ Đại điểm quần thần, bèn thật ḷng tỏ lời với Thủ tướng Nguyễn văn Tâm rằng:
Đại điểm là Chấm to. Quần thần là Bầy tôi. Nói lái Chấm to là Chó Tâm. Bầy tôi là Bồi Tây.
Hiểu ra ư nghĩa Đại điểm quần thần là CHÓ TÂM BỒI TÂY , dù muộn c̣n hơn không!.

Giai thoại 8) DA CHÓ VÁ ÁO HỒ CỪU:

Áo hồ cừu là áo ngự hàn sang quí may bằng da nách của con cáo. Loái chồn cáo to lớn như cọp beo có tính quỉ quyệt, mùa lạnh nó ở trong hang sâu, mùa nắng ấm mới lên mặt đất kiếm ăn. Phải tốn nhiều da nách cáo mới đủ may một áo hồ-cừu, kẻ giàu sang mới sắm được.
Sử sách ghi chuyện thời Chiến quốc: Tề Oai Vương làm vua nước Tề lớn mạnh, nhưng bỏ bê chính sự, chỉ say đắm rượu chè, thích đờn ca, săn bắn và đàn bà. Tề Oai Vương tuyển dụng những người đờn hay múa giỏi phong quan chức. Có một người trí thức xuất thân từ đám thường dân tên Sô Kỵ tư xưng là đệ nhất danh cầm trong thiên hạ, đến xin gặp vua Oai.
Khi được triều kiến, Sô Kỵ ôm đàn ngồi yên, không chịu khảy đàn, Oai Vương hỏi lư do? Sô Kỵ đem lư lẽ ḥa hợp Âm-dương Ngũ-hành ra giải thích rồi kết luận:
--Kẻ hạ thần học nghề đờn, dám tự xưng là tinh thông, nhưng hạ thần ôm đờn không khảy, th́ có khác ǵ Chúa-công có nước mà không lo trị nước. Kẻ hạ thần ôm đờn không khảy th́ Chúa công không thích ư; c̣n Chúa-công có nước mà không lo cai trị nước, sợ không lấy ǵ làm vui ḷng dân. Tề Oai Vương hiểu ư Sô Kỵ muốn can ngăn ḿnh chớ say đắm ca vũ, săn bắn, cung nữ ... nên biết ông ấy là hiền tài chính trực bèn phong Sô Kỵ làm Tướng-quốc.
Lúc ấy có một danh sĩ nước Lỗ, sang ở rể bên Tề, tên Thuần Vu Khôn, biết Sô Kỵ vốn từ đám b́nh dân nhảy lên bậc Tướng-quốc, đâm ra không phục. Thuần Vu Khôn xin vào gặp Sô Kỵ với thái đô kiêu-căng ngạo-mạn. Thuần vu Khôn mở lời bài xích:
--Trục bánh xe làm bằng gỗ cức, cho dầu mỡ vào sẽ làm cho bánh xe chạy mau. Tuy nhiên không thể làm trục xe vuông mà bỏ vào lỗ tṛn.
Sô Kỵ đáp: --Tôi ở ngôi Tướng-quốc, không dám làm điều ǵ trái với nhân t́nh.
Thuần Vu Khôn nói: --Đờn cầm đờn sắt phải ḥa hợp với nhau.
Sô Kỵ đáp: --Tôi không dám làm điều ǵ trái với điều hợp âm dương, ngũ hành.
Thuần Vu Khôn nói: --Cái áo bằng da nách loài cáo, cho dù có rách, cũng không thể đem da chó mà vá vào.
Sô Kỵ đáp: --Tôi không dám để cho kẻ bất tiếu chen lẫn với bậc chính nhân quân tử trong Triều-đ́nh.
Thuần Vu Khôn nói 3 câu, Sô Kỵ đáp 3 câu. Thuần Vu Khôn mất hết vẻ kiêu căng, cúi đầu lạy Sô Kỵ mà lui ra.
*Lời bàn: Phàm việc trọng đại như Quốc sự phải có nhiều người tham gia góp sức mới đạt đến thành công. Tuy nhiên cái khó khăn là phảỉ loại trừ những kẻ hoạt đầu, bất lương, con buôn chính trị, bọn đục nước thả câu (đếu gọi chung là bọn BẤT TIẾU) chen lẫn vào, ví như áo hồ cừu vá miếng da chó th́ mất giá trị, mất chính danh. Làm việc chính đại mà có bọn bất tiếu chen vạ th́ người trung chính ngày càng thưa thớt.
Cho nên: bậc chí nhân như Khổng Phu-tử khi giữ quyền Tư-khấu ở nước Lỗ, phải ra tay giết chết Văn-nhơn Thiếu Chính Măo. Danh-sư Chu văn An (hiệu Văn Trinh) dâng "Thất trảm sớ" xin chém 7 nịnh thần trong Triều-đ́nh nhà Trần, không được chấp thuận, Chu văn An caó lăo về vườn. Đó là thái độ không chấp nhận "Da chó vá áo hồ cừu" vậy.

VĂN CHƯƠNG ÂU MỸ không có nhiều giai thoại v́ lối diễn đạt tư tưởng minh bạch về Chó trong thơ, riêng THƠ NGỤ NGÔN mỗi bài có nội hàm như một Giai thoại.
A) PHÁP:
* La Fontaine viết đồng loạt nhiều bài thơ NGỤ NGÔN nhằm giáo hóa con người. Trong tập Fables I, ông viết: " Je me sers d'animaux pour instruire les hommes" (=tôi dùng thú vật để giáo dục con người). Đủ loại thú vật được Nhân cách hóa trong thơ ngụ ngôn của La Fontane, trong đó có 2 bài nói đức tính trung thành của Chó, không đểu giả xảo quyệt như chồn, cáo ...Đó là bài : 1) L'âne et le petit chien (=con lừa và con chó nhỏ_ dạy sự tương trợ)
2) Les deux chiens et l'âne mort (=hai con chó và con lừa chết _dụng ư nói ḷng ham hiểu biết của con người th́ vô cùng, mà vũ trụ bao la, cần học hỏi măi măi).

Nhiều tác giả Pháp viết về chó, mượn chó để chê bai hành vi bội bạc, nham hiểm của người
* Molière trong cuốn 'Les femmes savantes' viết: "Qui veut noyer son chien l'accuse de rage" (=người nào muồn d́m nước chêt con chó của ḿnh th́ buộc tội nó là chó dại).
* Ecclesiaste nhận biết chó sống tích cực và năng động đáng cho người chán đời suy gẫm; ông viết: "Pour toux ce qui vivent il y a de l'esperance; et même un chien vivant vaut mieux qu'un lion mort" (=Cho mọi người sống phải tin tưởng vào hy vọng; cũng thế, một con chó sống có giá trị hơn một con sư tử chết).
* Voltaire viết: " Les hommes en général, ressemblent aux chiens qui hurlent quand ils entendent de loin d'autres chiens hurlent (= nh́n chung, nhiều người giống với những con chó tru gào lên khi chúng nó nghe tiếng tru gào của những con chó khác từ xa).
* Étienne Charlet (1772 - 1845) đă vẽ bức tranh có người ngồi vuốt ve một con chó, ông ghi vào tranh phụ đề : "Ce qu'il y a de meilleur dans l'homme, c'est le chien" (=có cái ǵ tốt nhất trong con Người, đó là con Chó).
* Blaise Pascal nói về chó: "Ce chien est à moi, disaient ces pauvres enfants, c'est là ma place au soleil. Voilà le commencement et l'image de l'usurpation de toute la terre (=những đứa trẻ khồn khổ ấy nói con chó nầy thuộc về tôi, đây là vị trí của tôi dưới bóng mặt trời. Xem đây là sự bắt đầu và h́nh ảnh của sự chiếm đoạt tất cả địa cầu).

B) Trong Văn chương ANH, Chó được đề cập nhiều hơn:

* Bà Elizabeth Marshall Thomas bỏ công nghiên cứu 30 năm để viết ra những bí ẩn của thế giới Chó trong cuốn THE HIDDEN LIFE OF DOG. Cuốn sách nhỏ 148 trang được ghi vào danh sách The best-seller, trong 9 tuần lễ đă bán tới 260,000 bản. Tác phẩm đă phân tích tâm lư, t́nh cảm và ngôn ngữ của loài chó trên cơ sở khoa học.
Có người hỏi bà Elizabeth M. T.: --Chó có linh hồn không ? Bà trả lời :
--Nếu chúng ta có linh hồn th́ chó cũng có linh hồn, nếu chúng ta lên Thiên-đàng th́ chó cũng thế. Lại hỏi:-- Làm sao bà biết? Bà trả lời:
--Tại v́ nếu chó không được ở đấy, th́ đó không phải là Thiên-đàng!.
Câu trả lời sâu sắc nầy tương hợp với ư tưởng của Anna H. Branch là kẻ "thường hành b́nh đẳng nguyện", trong bài thơ 'To a Dog' cũng có câu: " If there is no God for thee. Then there is no God for me".
(=Nếu không có Thượng-đế cho bạn-chó-. Th́ là cũng không có Thượng-đế cho tôi).
* J.S. Cutler trong bài thơ 'Roger and me' đă viết lời tâm t́nh với chó:
"You're only a dog, old fellow; a dog, and you've had your day;
But never a friend of all my friends has been truer than you always" .
(=Mày chỉ là con chó, bầu bạn xưa cũ; một con chó, mày đă trải qua thời gian;
Nhưng không bao giờ có một ai trong tất cả bạn hữu của ta đă chân thật hơn mày).
* Stephen C. Foster cũng ca ngợi ḷng trung thành của con chó Tray già nua của ông:

" Old dog Tray's ever faithful,
Grief cannot drive him away;
He's gentle, his a kind; I'll never never find
A better friend than old Tray.
(=Tray, chú chó già măi măi trung thành. Nỗi khổ đau không thể lôi chú ĺa xa. Chú là khôn ngoan, chú dễ mến; tôi sẽ không bao giờ và măi măi, t́m được một người bạn tốt hơn con chó già Tray).
* Blade trong cuốn Auguries of Innocence c̣n tiên liệu:
"A dog starved at his master's gate,
Predicts the ruin of the State"...

(=Một con chó chết đói trước cửa gia chủ, Báo trước sự suy sụp của Quốc-gia...).
Từ lời dự báo của Blade, chúng ta nh́n về quê nhà Việt-nam, ai ai cũng nôm thấy lũ chó đói chạy rông ngoài đường phố, chó nhà bị chủ xẻ thịt cho "quan chức đỏ" đánh chén say ngất ngưỡng; phong hóa đă suy đồi cùng cực th́ năm Mậu-tuất (2018) đất nước ḿnh đi về đâu ?

CT, đầu năm 2018 (áp Tết Mậu tuất).
TRƯƠNG QUANG
Tags: None Add / Edit Tags
Categories
Uncategorized

Comments